کود NPK یا کود کامل سه عنصر مهم و حیاتی برای رشد گیاه یعنی نیتروژن (N) ، فسفر (P) و پتاسیم (K) را در ترکیب خود دارد و به همین دلیل از کودهای محبوب در دنیا به شمار می رود . 

علاوه بر عناصر ذکر شده ترکیبات میکرو نیز بسته به نوع کاربری به کود اضافه می شوند . در ادامه به فرمولاسیون ، استفاده از NPK برای گیاهان مختلف و روش تولید آن پرداخته شده است .

کود NPK

همانگونه که پیشتر گفته شد ، این کود حاوی سه عنصر ماکرو بسیار مهم در رشد گیاهان است که عبارتند از نیتروژن ، فسفر و پتاسیم . نقش این عناصر در رشد گیاه را می توان به صورت زیر خلاصه کرد  :

نیتروژن : عموما مسئول رشد برگ ها در گیاه است

فسفر: برای رشد ریشه ، گل و تشکیل میوه مورد نیاز است

پتاسیم : عنصری است که بر روی عملکرد کلی گیاه اثر مثبت می گذارد

نامگذاری این محصول بر اساس درصد نیتروژن (N)، فسفر پنتااکسید (P2O5) و پتاسیم اکسید (K2O) است که به ترتیب بیان می شوند . به عنوان مثال کود npk 15-5-30 به این معنی است که این گرید خاص حاوی 15% نیتروژن ( عنصر نیتروژن) ، 5% P2O5 (ترکیبات فسفر دار) و 30 درصد K2O (ترکیبات پتاسیم) است . به علاوه کود ممکن است حاوی منیزیم ، بور ، گوگرد، میکرو مواد و غیره باشد . جمع مواد موجود در کود ( N+ P2O5 + K2O) معمولا در محدوده 40-60 % است .

گریدهایی که P2O5 و یا K2O ندارند هم در دسته کودهای NPK قرار می گیرند اما معمولا با عنوان کودهای NP و NK شناخته می شوند . شایع ترین کودهای NPK در اروپا حاوی نیترات و/یا نمک های آمونیوم هستند .

فرمولاسیون و کاربری

اطلاع از مقادیر NPK یک کود به ما کمک می کند تا بهترین نوع را برای گیاه مد نظر انتخاب کنیم . به عنوان مثال اگر هدف پرورش سبزیجات پر برگ باشد ، باید کودی با عدد نیتروژن بالا انتخاب شود و در صورت مصرف کود برای گل ،  باید کودی با فسفر بالا انتخاب شود تا به تشکیل شکوفه های بیشتر منجر شود .

نکته مهم در استفاده از تمامی کودها داشتن آنالیز خاک مورد استفاده است . با آگاهی از میزان مواد موجود در خاک و مقایسه آن با میزان ماده مورد نیاز برای رشد مطلوب گیاه ، می توان میزان کود بهینه را انتخاب کرد .

در جدول زیر چند گرید مختلف از این کود با توضیحاتی درباره آن ها نشان داده شده است :

فرمولاسیون NPKتوضیحات
25 : 15 : 15کود NPK نیتروژن بالا ، مناسب برای گیاهان پر برگ در بهار
20 : 20 : 20گرید متعادل ، مناسب برای اکثر گیاهان خانگی
12.5 : 25 : 25نیتروژن پایین ، مناسب برای کاکتوس
11 : 9 : 30کود NPK پتاس بالا – موجب بهبود گل دهی و میوه دهی می شود – در گیاهانی مانند گوجه استفاده می شود .

همانگونه که در جدول نیز می توان مشاهده کرد ، کود پتاس بالا برای گیاهانی مانند گوجه ، کود نیتروژن پایین برای کاکتوس ، گرید متعادل برای گیاهان خانگی و نیتروژن بالا برای گیاهانی که برگشان اهمیت بیشتری دارد ، مناسب هستند .

 در نمودارهای زیر اثرات دو گرید 05 -10 23 و 10 – 10 – 20 را بر روی گیاهان می توان مشاهده کرد : 

 

کود NPK پتاس بالا

کودهای NPK پتاس بالا ، به دلیل تاثیر بسزایی که پتاسیم بر روی گیاه در مراحل گلدهی و بارور شدن میوه دارد ، عموما توسط پرورش دهندگان در مراحل اولیه گلدهی مورد استفاده قرار می گیرد . یکی از گریدهای معروف این نوع کود 30 :5 : 15 و 36 : 12 : 12 هستند .

علاوه بر موارد گفته شده از این محصول در پرورش زعفران و پسته نیز که در کشور ما به صورت گسترده کشت می شوند ، استفاده می شود .

کود NPK برای مرکبات

یک برنامه کوددهی خوب برای مرکبات باید دو نکته اساسی را رعایت کند : 1- جبران مواد از دست رفته در هنگام برداشت محصول 2- تامین مواد مورد نیاز برای جوانه زدن ، گلدهی و نشاندن میوه .

در کوددهی این نوع درختان نیتروژن و پتاسیم مهمتر از فسفر هستند ، به همین دلیل عموما از کودهای با فسفر پایین استفاده می شود .  

تولید

کودهای NPK را می توان با 4 روش متفاوت تولید کرد :

  • تولید بر پایه آمونیوم فسفات / آمونیوم نیترات
  • تولید بر پایه نیتروفسفات (اسیدی مخلوط)
  • بر پایه نیتروفسفات (ODDA – route)
  • ترکیب مکانیکی مواد

هر کدام از روش های گفته شده شرایط عملیاتی خاص خود را دارند در ادامه به شرح روش اسیدی خواهیم پرداخت :

روش اسیدی مخلوط

قدم در این روش حل کردن سنگ فسفات در نیتریک اسید است که محلولی حاوی اسید سولفوریک و کلسیم نیترات به ما خواهد داد . باقی مواد اولیه مانند فسفریک ، سولفوریک و نیتریک اسید پس از حل شدن به مخلوط اضافه می شوند که یک فرآیند گرمازاست .

دوغاب اسیدی موجود ابتدا توسط گاز آمونیاک آمونیزه شده و سپس ترکیبات دیگر مانند آمونیوم فسفات و ترکیبات حاوی پتاسیم و منیزیم به آن اضافه می شوند . تمامی این ترکیبات را می توان قبل و یا بعد از عملیات خنثی سازی به محلول اضافه کرد . اما اگر ترکیبی دارای کلراید باشد باید pH دوغاب بین 5-6 باشد تا از تولید گاز هیدروژن کلرید جلوگیری شود.

مواد خارج شده از راکتور ابتدا گرانوله می شوند . روش های مختلفی برای گرانوله کردن وجود دارد اما نقطه مشترک در غالب این روش ها لزوم انجام خشک کردن پس از گرانوله کردن است .

مراحل بعدی نیز شامل غربالگری ، خنک کردن و کوت کردن است .

یکی از نکات مهم در تولید کود NPK ، مدیریت گازهای خروجی از فرآیند است که در ادامه توضیح داده شده اند :

عریان سازی گاز و حذف غبار

راکتور : گازهای خروجی از راکتور ممکن است حاوی ترکیبات NOx و فلوئور باشند ، گازهای خروجی از این راکتورها به یک برج پاششی  فرستاده شده و در آنجا ترکیبات NOx و فلوئور از گاز حذف خواهند شد . pH نیز با اضافه کردن آمونیاک تنظیم میشود .

گازهای ناشی از افزودن آمونیاک : گازهای خروجی از مرحله آمونیزه کردن نیز در اسکرابرهای چند مرحله ای تصفیه می شوند . pH به وسیله اضافه کردن HNO3 و/یا H2SO4 به بهترین مقدار برای انجام عملیات یعنی 3-4 رسانده می شود .

خشک کن و گرانول ساز : این گاز ها قبل از ورود به اسکرابر به درون سیکلون هایی فرستاده می شوند تا گرد و غبار و ذرات جامد موجود در گاز حذف شوند .

کولر : گاز خروجی از کولر (خنک کنننده) نیز که عموما هواست پس از گرم شدن به واحد خشک کن برگردانده می شوند .

منابع

European Fertilizer Manufacturers Association. (2000). Best available techniques for pollution prevention and control in the European fertilizer industry. Production of Urea and Urea Ammonium Nitrate

Liles, V. (2016, October 07). Elements & Uses of NPK Fertilizer. Retrieved July 14, 2019, from https://homeguides.sfgate.com/elements-uses-npk-fertilizer-71006.html

The Fertiliser Page. (n.d.). Retrieved July 14, 2019, from https://succulent-plant.com/fertiliser.html

Boughalleb, F., Mhamdi, M., & Hajlaoui, H. (2011). Response of young citrus trees to NPK fertilization under greenhouse and field conditions. Agricultural Journal6(3), 66-73

 

مرکز پژوهش صنایع شیمیایی تهران
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *