جستجو:

کود NPK یا کود کامل سه عنصر مهم و حیاتی برای رشد گیاه یعنی نیتروژن (N) ، فسفر (P) و پتاسیم (K) را در ترکیب خود دارد و به همین دلیل از کودهای محبوب در دنیا به شمار می رود . 

علاوه بر عناصر ذکر شده ترکیبات میکرو نیز بسته به نوع کاربری به کود اضافه می شوند . در ادامه به فرمولاسیون ، استفاده از NPK برای گیاهان مختلف و روش تولید آن پرداخته شده است .

 

کود NPK

همانگونه که پیشتر گفته شد ، این کود حاوی سه عنصر ماکرو بسیار مهم در رشد گیاهان است که عبارتند از نیتروژن ، فسفر و پتاسیم . نقش این عناصر در رشد گیاه را می توان به صورت زیر خلاصه کرد  :

نیتروژن : عموما مسئول رشد برگ ها در گیاه است

فسفر: برای رشد ریشه ، گل و تشکیل میوه مورد نیاز است

پتاسیم : عنصری است که بر روی عملکرد کلی گیاه اثر مثبت می گذارد

 کود NPK

 

 

نامگذاری این محصول بر اساس درصد نیتروژن (N)، فسفر پنتااکسید (P2O5) و پتاسیم اکسید (K2O) است که به ترتیب بیان می شوند . به عنوان مثال کود npk 15-5-30 به این معنی است که این گرید خاص حاوی 15% نیتروژن ( عنصر نیتروژن) ، 5% P2O5 (ترکیبات فسفر دار) و 30 درصد K2O (ترکیبات پتاسیم) است . به علاوه کود ممکن است حاوی منیزیم ، بور ، گوگرد، میکرو مواد و غیره باشد . جمع مواد موجود در کود ( N+ P2O5 + K2O) معمولا در محدوده 40-60 % است .

گریدهایی که P2O5 و یا K2O ندارند هم در دسته کودهای NPK قرار می گیرند اما معمولا با عنوان کودهای NP و NK شناخته می شوند . شایع ترین کودهای NPK در اروپا حاوی نیترات و/یا نمک های آمونیوم هستند .

 

فرمولاسیون و کاربری

اطلاع از مقادیر NPK یک کود به ما کمک می کند تا بهترین نوع را برای گیاه مد نظر انتخاب کنیم . به عنوان مثال اگر هدف پرورش سبزیجات پر برگ باشد ، باید کودی با عدد نیتروژن بالا انتخاب شود و در صورت مصرف کود برای گل ،  باید کودی با فسفر بالا انتخاب شود تا به تشکیل شکوفه های بیشتر منجر شود .

نکته مهم در استفاده از تمامی کودها داشتن آنالیز خاک مورد استفاده است . با آگاهی از میزان مواد موجود در خاک و مقایسه آن با میزان ماده مورد نیاز برای رشد مطلوب گیاه ، می توان میزان کود بهینه را انتخاب کرد .

در جدول زیر چند گرید مختلف از این کود با توضیحاتی درباره آن ها نشان داده شده است :

فرمولاسیون NPK

توضیحات

25 : 15 : 15

کود NPK نیتروژن بالا ، مناسب برای گیاهان پر برگ در بهار

20 : 20 : 20

گرید متعادل ، مناسب برای اکثر گیاهان خانگی

12.5 : 25 : 25

نیتروژن پایین ، مناسب برای کاکتوس

11 : 9 : 30

کود NPK پتاس بالا - موجب بهبود گل دهی و میوه دهی می شود – در گیاهانی مانند گوجه استفاده می شود .

 

همانگونه که در جدول نیز می توان مشاهده کرد ، کود پتاس بالا برای گیاهانی مانند گوجه ، کود نیتروژن پایین برای کاکتوس ، گرید متعادل برای گیاهان خانگی و نیتروژن بالا برای گیاهانی که برگشان اهمیت بیشتری دارد ، مناسب هستند .

 در نمودارهای زیر اثرات دو گرید 05 -10 23 و 10 - 10 - 20 را بر روی گیاهان می توان مشاهده کرد : 

کاربرد کود NPK

 

کاربرد کود NPK

 

کود NPK پتاس بالا

کودهای NPK پتاس بالا ، به دلیل تاثیر بسزایی که پتاسیم بر روی گیاه در مراحل گلدهی و بارور شدن میوه دارد ، عموما توسط پرورش دهندگان در مراحل اولیه گلدهی مورد استفاده قرار می گیرد . یکی از گریدهای معروف این نوع کود 30 :5 : 15 و 36 : 12 : 12 هستند .

علاوه بر موارد گفته شده از این محصول در پرورش زعفران و پسته نیز که در کشور ما به صورت گسترده کشت می شوند ، استفاده می شود .

کود NPK برای مرکبات

یک برنامه کوددهی خوب برای مرکبات باید دو نکته اساسی را رعایت کند : 1- جبران مواد از دست رفته در هنگام برداشت محصول 2- تامین مواد مورد نیاز برای جوانه زدن ، گلدهی و نشاندن میوه .

در کوددهی این نوع درختان نیتروژن و پتاسیم مهمتر از فسفر هستند ، به همین دلیل عموما از کودهای با فسفر پایین استفاده می شود .  

 

 

 

تولید

کودهای NPK را می توان با 4 روش متفاوت تولید کرد :

  • تولید بر پایه آمونیوم فسفات / آمونیوم نیترات
  • تولید بر پایه نیتروفسفات (اسیدی مخلوط)
  • بر پایه نیتروفسفات (ODDA - route)
  • ترکیب مکانیکی مواد

هر کدام از روش های گفته شده شرایط عملیاتی خاص خود را دارند در ادامه به شرح روش اسیدی خواهیم پرداخت :

 

روش اسیدی مخلوط

قدم در این روش حل کردن سنگ فسفات در نیتریک اسید است که محلولی حاوی اسید سولفوریک و کلسیم نیترات به ما خواهد داد . باقی مواد اولیه مانند فسفریک ، سولفوریک و نیتریک اسید پس از حل شدن به مخلوط اضافه می شوند که یک فرآیند گرمازاست .

دوغاب اسیدی موجود ابتدا توسط گاز آمونیاک آمونیزه شده و سپس ترکیبات دیگر مانند آمونیوم فسفات و ترکیبات حاوی پتاسیم و منیزیم به آن اضافه می شوند . تمامی این ترکیبات را می توان قبل و یا بعد از عملیات خنثی سازی به محلول اضافه کرد . اما اگر ترکیبی دارای کلراید باشد باید pH دوغاب بین 5-6 باشد تا از تولید گاز هیدروژن کلرید جلوگیری شود.

مواد خارج شده از راکتور ابتدا گرانوله می شوند . روش های مختلفی برای گرانوله کردن وجود دارد اما نقطه مشترک در غالب این روش ها لزوم انجام خشک کردن پس از گرانوله کردن است .

مراحل بعدی نیز شامل غربالگری ، خنک کردن و کوت کردن است .

یکی از نکات مهم در تولید کود NPK ، مدیریت گازهای خروجی از فرآیند است که در ادامه توضیح داده شده اند :

 

 

عریان سازی گاز و حذف غبار

راکتور : گازهای خروجی از راکتور ممکن است حاوی ترکیبات NOx و فلوئور باشند ، گازهای خروجی از این راکتورها به یک برج پاششی  فرستاده شده و در آنجا ترکیبات NOx و فلوئور از گاز حذف خواهند شد . pH نیز با اضافه کردن آمونیاک تنظیم میشود .

گازهای ناشی از افزودن آمونیاک : گازهای خروجی از مرحله آمونیزه کردن نیز در اسکرابرهای چند مرحله ای تصفیه می شوند . pH به وسیله اضافه کردن HNO3 و/یا H2SO4 به بهترین مقدار برای انجام عملیات یعنی 3-4 رسانده می شود .

خشک کن و گرانول ساز : این گاز ها قبل از ورود به اسکرابر به درون سیکلون هایی فرستاده می شوند تا گرد و غبار و ذرات جامد موجود در گاز حذف شوند .

کولر : گاز خروجی از کولر (خنک کنننده) نیز که عموما هواست پس از گرم شدن به واحد خشک کن برگردانده می شوند .

 

منابع

European Fertilizer Manufacturers Association. (2000). Best available techniques for pollution prevention and control in the European fertilizer industry. Production of Urea and Urea Ammonium Nitrate

https://nptel.ac.in/courses/103107086/module5/lecture3/lecture3.pdf

Liles, V. (2016, October 07). Elements & Uses of NPK Fertilizer. Retrieved July 14, 2019, from https://homeguides.sfgate.com/elements-uses-npk-fertilizer-71006.html

The Fertiliser Page. (n.d.). Retrieved July 14, 2019, from https://succulent-plant.com/fertiliser.html

Boughalleb, F., Mhamdi, M., & Hajlaoui, H. (2011). Response of young citrus trees to NPK fertilization under greenhouse and field conditions. Agricultural Journal6(3), 66-73